Tıbbi biyoloji ve genetik nasıl çalışılır sorusunun kısa cevabı şudur: önce DNA’dan proteine giden akışı (replikasyon, transkripsiyon, translasyon, düzenleme) boş kâğıda çizebilecek hâle gel, sonra kalıtım kalıplarını soy ağacı çizerek öğren ve her genetik hastalığı “hangi basamak bozuldu” sorusuna bağla. Ardından soruyla kendini test et. Tıbbi biyoloji ve genetik tıp fakültesinin ilk yılında kurulların önemli bir parçasıdır, TUS temel bilimlerde de yer alır. Medingo bu dersi 1. sınıf modülleri içinde kısa soru seanslarına böler. Yanlışların genetik algoritmayla sana özel sırada tekrar gelir.
Neden zor gelir?
Tıbbi biyoloji ilk haftalarda lise biyolojisinin tekrarı gibi durur, bu yüzden hafife alınır. Sonra enzim isimleri, düzenleyici diziler, kromozom anomalileri ve kalıtım kalıpları üst üste biner. Öğrenci her başlığı ayrı bir ezber listesi gibi tutmaya çalıştığında liste uzar ve dağılır.
Oysa dersin büyük kısmı tek bir akışın farklı basamaklarıdır. Akışı bir kez oturtursan yeni başlık, bildiğin haritaya eklenen bir kutu olur.
Akış haritası: DNA’dan proteine
Boş bir kâğıda dört kutu çiz: replikasyon, transkripsiyon, işlenme, translasyon. Her kutuya üç şey yaz: nerede olur, hangi ana enzim ya da yapı görev alır, nasıl düzenlenir? Sonra kutular arasındaki okları kur. Bu harita, mutasyon tiplerinden gen ifadesinin düzenlenmesine kadar birçok başlığın iskeletidir.
İlk çizim eksik olur, bu normaldir. Kitapla karşılaştır, eksikleri işaretle, ertesi gün yeniden çiz. John Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 derlemesi, alıştırma testini ve dağıtılmış çalışmayı yüksek yararlı, vurgulamayı ve tekrar okumayı düşük yararlı sayar. Kaynak: Dunlosky ve arkadaşları, 2013.
Soy ağacını okuma değil, çizme
Kalıtım soruları neredeyse her zaman bir soy ağacıyla gelir. Kalıpları (otozomal dominant, otozomal resesif, X’e bağlı, mitokondriyal) tanımlarıyla ezberlemek yetmez. Her kalıp için kendin küçük bir soy ağacı çiz ve şu soruları cevapla: kuşak atlıyor mu, erkek-kadın dağılımı nasıl, babadan oğula geçiş var mı?
Kendi çizdiğin ağaçta kalıbın imzasını bir kez gördüğünde, sınavdaki ağacı okumak tanıma işine dönüşür. Olasılık hesabını da aynı ağaç üzerinde yap. Hesap, çizimden kopuk yapıldığında hata payı büyür.
Hastalığı mekanizmaya bağla
Her genetik hastalık için tek bir cümle kur: hangi basamak, ne şekilde bozuldu ve bu hastada neye yol açtı? Ayrılma hatası mı, nokta mutasyonu mu, tekrar genişlemesi mi? Bu cümle, ileride patoloji ve pediatride aynı hastalık karşına çıktığında seni sıfırdan başlatmaz. Biyokimya ile kesiştiği yerler için biyokimya yazısına bakabilirsin.
Hücre biyolojisini fizyolojiyle eşle
Membran taşınımı, hücre sinyali ve hücre döngüsü, fizyolojinin ve patolojinin temelidir. Bir sinyal yolağını öğrenirken, o yolağın hangi fizyolojik yanıtı başlattığını ve bozulunca hangi tabloya yol açtığını yanına not et. Zincir mantığı için fizyoloji yazısı işe yarar.
Soru ve aralıklı tekrar
Kurul öncesi tek gecelik okuma bu derste özellikle kısa ömürlüdür. Nicholas J. Cepeda ve arkadaşlarının 2006 meta-analizi, zamana yayılmış çalışmanın aynı süreyi tek oturumda harcamaktan daha kalıcı olduğunu göstermiştir. Kaynak: Cepeda ve arkadaşları, 2006. Hocanın slaytını soruya çevirirsen kurulun vurguladığı başlıklar da bankana girer.
Kısa cevap
Tıbbi biyoloji ve genetik nasıl çalışılır? DNA’dan proteine akışı boş kâğıda çiz, kalıtım kalıplarını kendi soy ağacınla öğren, her hastalığı bozulan basamağa bağla, soruyla test et ve aralıklı tekrar et. Medingo bunu 1-5. sınıf ve TUS için tek uygulamada yürütür. App Store ve Google Play’de yayındadır. İlk yıl için 1. sınıf rehberine göz atabilirsin.
Medingo’yu hemen dene
Ders notlarını soru bankasına çevir, streak yap, sınava akılda kalıcı hazırlan.