Biyokimya nasıl çalışılır sorusunun kısa cevabı şudur: her metabolik yolağı önce amacıyla öğren (ne üretir, ne zaman çalışır), sonra düzenleyici basamağını ve o basamağı neyin açıp kapattığını, en son da bir enzim eksik olduğunda ortaya çıkan klinik tabloyu. Ardından yolağı boş kâğıda çiz ve soruyla test et. Biyokimya tıp fakültesinin ilk yıllarında kurulların büyük bir parçasıdır ve TUS temel bilimlerde de ağırlığını korur. Medingo biyokimyayı 1. ve 2. sınıf modülleri içinde kısa soru seanslarına böler. Yanlışların genetik algoritmayla sana özel sırada tekrar gelir.
Formül ezberi neden işe yaramaz?
Biyokimya slaytında her basamak, her ara ürün ve her enzim yazılıdır. Hepsini sırayla ezberlemeye çalışmak, öğrencinin en sık yaptığı ve en çabuk unuttuğu iştir. Kurul soruları ise çoğunlukla başka bir şey sorar: açlıkta hangi yolak çalışır, bu enzim eksikse hangi madde birikir, hangi hormon bu basamağı uyarır?
Bu soruları cevaplamak için her ara ürünün yapısal formülünü bilmen gerekmez. Yolağın mantığını bilmen gerekir.
Dört katmanlı yolak öğrenme
Her yolağı dört katmanda çalış:
Amaç: bu yolak ne üretir, hangi dokuda ve hangi durumda çalışır?
Düzenleyici basamak: hız kısıtlayıcı enzim hangisi, onu ne aktive eder, ne baskılar?
Bağlantı: bu yolak hangi yolakla kesişir, ürünü nereye gider?
Klinik: bir enzimi eksik olunca ne birikir, hasta nasıl görünür?
İlk iki katmanı oturtmadan ara ürün isimlerine geçme. Katmanları kendi cümlenle yaz ve kapatıp kendine anlat. John Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 derlemesi, alıştırma testini yüksek yararlı, vurgulamayı ve tekrar okumayı düşük yararlı sayar. Kaynak: Dunlosky ve arkadaşları, 2013.
Haritayı boş kâğıda çiz
Biyokimyada en işe yarayan alıştırma, metabolizma haritasını kitaba bakmadan çizmektir. Önce ana yolakları kutular hâlinde koy (glikoliz, glukoneogenez, Krebs döngüsü, yağ asidi sentezi ve yıkımı, üre döngüsü gibi), sonra aralarındaki okları çiz. Detayı sonradan ekle.
İlk çizim eksik olur, bu normaldir. Kontrol et, eksikleri işaretle, ertesi gün yeniden çiz. Her çizim bir önceki kadar uzun sürmez. Aralıklı tekrarın neden işe yaradığını spaced repetition yazısında anlattık.
Açlık ve tokluk üzerinden düşün
Biyokimya sorularının önemli bir kısmı aslında tek bir soruya dayanır: vücut şu an tok mu, aç mı? Tok durumda depolama yolakları, açlıkta enerji üreten ve glukoz sağlayan yolaklar öne çıkar. İnsülin ve glukagonun hangi basamağı nasıl etkilediğini bu ikili üzerinden öğrenirsen, ayrı ayrı ezberlediğin onlarca bilgi tek bir mantığa bağlanır. Fizyolojiyle buluştuğu yer burasıdır. Zincir mantığı için fizyoloji yazısına bakabilirsin.
Klinik vaka ile test et
Biyokimya kurulda giderek daha çok vaka ile sorulur: belirli bir yaşta bir çocuk, bir bulgu, bir laboratuvar sonucu ve “hangi enzim eksiktir”. Dördüncü katmanı (klinik) çalıştıysan bu soru, haritayı geriye doğru okumaktır. Medingo’daki vaka tipi sorular bu kası çalıştırır. Hocanın slaytını soruya çevirip kurulun vurguladığı yolakları da bankana ekleyebilirsin. Yanlışların genetik algoritmalı kuyrukta bekler.
TUS için zemin
Biyokimya, TUS temel bilimlerde unutulmaya en açık derslerden biridir çünkü klinik yıllarda doğrudan tekrar edilmez. Fakültede kurduğun yolak haritasını ara ara kısa sorularla canlı tutmak, TUS dönemine sıfırdan başlamaktan çok daha ucuzdur. Bu köprüyü TUS temel bilimler yazısında anlattık.
Kısa cevap
Biyokimya nasıl çalışılır? Her yolağı amaç, düzenleyici basamak, bağlantı ve klinik katmanlarıyla öğren, haritayı boş kâğıda çiz, açlık ve tokluk üzerinden düşün, vaka sorusuyla test et. Medingo bunu 1-5. sınıf ve TUS için aynı uygulamada tutar. iOS ve Android’de yayındadır. Kurul planı için komite rehberine, ilk yıl için 1. sınıf rehberine göz atabilirsin.
Medingo’yu hemen dene
Ders notlarını soru bankasına çevir, streak yap, sınava akılda kalıcı hazırlan.